Neplodnost

0
104

Neplodnost

Trebalo je da prođe dugo vremena do današnjih saznanja o svim mehanizmima plodnosti muškarca i žene, od shvatanja da je neplodnost sramota i prokletstvo žene do današnjih saznanja o kompleksnosti problema kod oba partnera. Ni početak XX veka nije ostao pošteđen od nepoznanica kad je u pitanju neplodnost. Na sreću žene, došlo se do saznanja da uzroci neplodnosti zalaze u kompletno biološko i psihofizičko biće muškarca i žene, a kao posledica tog saznanja, pristup ispitivanju neplodnosti dobija multidisciplinarne dimenzije. Drugim rečima za ispitivanje neplodnosti danas je potrebno imati solidno edukovanog i na taj problem usredsređenog pojedinca, ali isto tako i oblikovan tim lekara sa zastupljenošću svih specijalnosti i subspecijalnosti neophodnih za razjašnje uzroka i lečenje. I pored tih saznanja, neplodnost izaziva osjećaj sukrivnje žene. Kroz njene nagone za materinstvom taj osećaj je dominantan, pa se obično ONA i pojavljuje kao inicijator lečenja iako je danas poznato i prihvaćeno da je za postojanje neplodnosti u 1/3 slučajeva odgovojran muškarac a u nepune 2/3 žena. Manji postotak kada je u pitanju neplodnost otpada na oba partnera. Žena se nagonski i kroz tradicionalno shvatanje njenog položaja iz patrijarhalnog društva prva pojavljuje kod svog ginekologa, zainteresovana za plodnost braka, često i prije isteka tolerantnog roka. Ginekolog predstavlja prvi nivo od mnogo više nivoa problema neplodnog braka. On prvi uključuje “pravila igre” i od njega zavisi psihološko prevencijski i usmjeravajući uticaj na dalji tok ispitivanja i liječenja neplodnosti. Njegova uloga će se sastojati, pored ostalog i u organizaciji i koordinaciji rada drugih stručnjaka i nivoa, koji predstavljaju neophodan tim.

Problem neplodnosti u braku treba posmatrati sa aspekta prevencije, etiologije i pronalaženja uzroka za svaki slučaj ponaosob te i adekvatnog tretmana. I kroz ovu oblast se iskazuje psihofizičko jedinstvo ljudskog bića sa svim njegovim uzajamnostima, koje uz mnoštvo korelacija obezbjeđuje željeno materinstvo. Od želje koja dolazi iz kore velikog mozga, preko hipotalamo-hipofizoovarijalne osovine do funkciono anatomskih detalja genitalnih organa žene, odnosno istih kod muškarca, put je do uslova za nastajanje trudnoće kod normalnog polnog života, sa normalnim ritmom polnih odnosa i dužinom bračnog života od najmanje jedne godine. Svaki od ovih činilaca je u uskoj zavisnosti jedan od drugog a svi skupa od celokupne funkcije organizma, uključujući i spoljašnje faktore, koji sa svoje strane mogu djelovati kao stimulatori ili inhibitori humane reprodukcije. Njih svakako treba imati u vidu kod procjene uticaja na plodnost žene ili muškarca. Iz ovih činjenica, kao i iz činjenice da je 10-15% brakova bez dece, proizilazi kompleksnost problema neplodnosti braka i neophodnost uključivanja edukovanih pojedinaca i timova iz svih oblasti vezanih za humanu reprodukciju. Danas je, imajući u vidu sva saznanja, nezaobilazno, a zavisno od svakog slučaja pojedinačno, učešće: ginekologa usmjerenog na probleme planiranja porodice, urologa androloga, endokrinologa, citogenetičara, psihijatra, psihologa, imunologa, uz opremljen laboratorij za kompletnu analizu sjemena muškarca, kvantitativno određivanje hormona te vršenje potrebnih imunoloških analiza.

Imajući sve ovo u vidu, već kod prvih kontakata sa neplodnim parom zajedno ili pojedinačno treba obaviti strpljiv i razložan razgovor u svrhu smanjenja psihičke tenzije kao stresnog faktora na hormonske odnose i radi dobijanja što više podataka iz intimnog života žene i muža od značaja za etiologiju neplodnosti. Preglvdom spermiograma muža se na početku izdiferencira učešće muškog ili ženskog faktora u problemu zvanom neplodnost i time dalje interesovanje svede na jednog od partnera.

Žena kao pol je izloženija atacima na plodnost, pa je logično njeno veće učešće u neplodnosti od muškarca. Razlozi za to leže u anatomiji i fiziologiji njenih polnih organa i njenoj psihologiji izraženoj u većoj emocionalnosti i stresnosti njene ličnosti, vezano za humanu reprodukciju. Anatomski, ženski polni organi su “otvoreniji” za uticaj spoljašnjih morbogenih faktora, koji mogu ugroziti plodnost a njena psihologija emocionalno, u humanoj reprodukciji, ranjivija i podložnija stresnim uticajima sa reperkusijom na hormonske odnose od značaja za plodnost žene. Fiziologija njenih polnih organa izražena kroz dinamizam cikličnih manifestacija svakog meseca takođe predstavlja predisponirajući faktor za mnoge poremećaje i bolesti, koje mogu da ugroze njenu plodnost.

Kroz ovakve specifičnosti, poseban značaj za očuvanje polnog zdravlja i plodnosti žene ima polna higijena i zdravo življenje. Danas u vreme preteranog pomodarstva u vidu neadekvatnog oblačenja, konzumacije alkohola i pušenja, neadekvatnih dijetetskih režima u svrhu “očuvanja linije” te upotrebe raznih medikamenata iz istih razloga, nekritičnog odnosa prema polnom životu i abortusima, promene bioritma življenja, nehigijenskih vidova zabave i razonode u zagušljivim i pregrejanim prostorijama, kretanje kroz život na ivici droge … predstavljaju poseban problem i atak na plodnost žene.

Faktori neplodnosti žene mogu se uglavnom svesti na: mehaničke, kada je iz bilo kojih razloga onemogućen kontakt ženske i muške polne ćelije; endokrine, koji su odgovorni za razvoj, sazrijevanje i izbacivanje ženske jajne ćelije; određene osobine sluzi kanala grlića materice odgovorne za prolaz muških semenih ćelija; za određeni kvalitet sluzokože materice od značaja u prihvatanju oplođenog jajašca i njegov dalji razvoj i za normalnu pokretljivost jajovoda, veoma bitnu u transportu polnih ćelija, odnosno oplođenog jajašca i na kraju imunološke. Iz ovoga proizilazi kompleksnost problema neplodnosti i neophodnost multidisciplinarnog pristupa u obradi, razjašnjenju i terapiji.

Neplodnost muškarca takođe predstavlja kompleksan problem, počev od kore velikog mozga, endokrinog lanca sa uticajem na proizvodnju semenih ćelija i tečnosti od strane funkcionalno i anatomski normalnih polnih žlezda, sa zastupljenošću kvaliteta i kvantiteta, pa do slobodnog prolaza i izlivanja semena u vaginu, sa uticajem skoro svih faktora kao i kod neplodnosti žene, uključivši genetske, psihičke i imunološke. Prevencija muške neplodnosti je takođe od značaja za humanu reprodukciju sa naglaskom uticaja zloupotrebe pušenja, alkohola, načina odijevanja (uzane pantalone) te spoljašnjih faktora u vidu delovanja visoke temperature kod nekih profesija i, s obzirom na lokalizaciju muških polnih organa, njihovo lakše povređivanje. Sa aspekta prevencije i afiniteta izazivača zaušaka prema muškim polnim žlezdama, neophodan je adekvatan tretman ovog oboljenja kod muške dece i u pogledu načina i u pogledu dužine lečenja. U oblast prevencije muške neplodnosti spada i blagovremeno uočavanje nekih anomalija kao što su: nespuštenost muških žlezda u mošnje, kila, nerazvijenosti pojedinih delova i njihova operativna ili medikamentozna korekcija pre nego što dođe do nepovratnih oštećenja.

Kada govorimo o plodnosti kao fiziološkoj pratilji ljudskog roda, ne bi smeli zanemariti uticaj psihogenih faktora i kod žene i kod muškarca. Oni svakim danom dobijaju sve više značaja s obzirom na povećanje morbogenih faktora na psihu u uslovima savremenog načina života. Verovatno će se u narednom periodu pojaviti i ekološki faktor sa posrednim ili neposrednim uticajem na plodnost kao biološku kategoriju ljudskog roda.

S obzirom na kompleksnost, plodnost predstavlja mozaik sastavljen od mnoštva segmenata koji se slažu i u funkciji dopunjuju od rođenja do kraja reprodukcionog perioda. Njihovim funkcijama i međusobnim korelacijama te i nagonskim težnjama čoveka postavljeni su osnovi za nastavak ljudskog roda.

Prim. dr. sc. Vasilije Kusovac, ginekolog
Dugogodišnji načelnik Klinike za ginekologiju Bolnice Petar I, Cetinje
Jedan od najuglednijig jugoslovenskih ginekologa, posebno iz oblasti lečenja neplodnosti.